AK21 Leeuwenplaats Rijperweg 115

AK21

 

Bij de verloting van de grond van de Beemster op 30 juli 1612 op het Slot te Purmerend verkreeg Jasper van Dortmond de Arenbergerkavel 21 aan de Rijperweg. Van Dortmond was oorspronkelijk afkomstig uit Antwerpen en vestigde zich als koopman in Amsterdam. Waarschijnlijk behoorde hij tot het netwerk van Dirck van Oss, de grote man achter de droogmaking, die eveneens uit Antwerpen kwam.

 

Helaas is door het ontbreken van enkele transportregisters niet precies na te gaan wanneer deze kavel in andere handen is overgegaan, maar Jacobus Bouman noemt in zijn standaardwerk over de Beemster Jan van der Straten de eigenaar van een hofstede aan de Rijperweg. Ook hij was een Antwerpse koopman, na de val van de stad vertrok hij eerst naar Hamburg en kwam later naar Amsterdam. Hij importeerde Engels laken en deed ook zaken met de firma Trip in koper, ijzer en wapens. Jan Fransz van der Straten was een van de grote investeerders in de droogmaking van de Beemster. Bij de kaveluitgifte in 1612 verkreeg hij 243 morgen land, deels gezamenlijk met zijn broer Philips van der Straten, die later trouwde met een dochter van Dirck van Oss. In 1617 werd Jan van der Straten hoofdingeland van de Beemster. Zijn vermogen werd na zijn dood in 1630 geschat op ruim ƒ 200.000. Waarschijnlijk was hij de bouwer van de hofstede in de Beemster. In ieder geval is op de kaart van Balthasar Florisz van Berckenrode uit 1644 de buitenplaats goed zichtbaar.

 

Alle kavels in dit kwadrant waren in bezit van Van der Straten, zo blijkt uit een taxatie uit 1653 van het bezit van Sara Munnicx, weduwe van Jan Fransz van der Straten. Daarbij werd het grote huis met toebehoren en 60 morgen land geschat op ƒ 72.000. Een jaar later liet haar zoon Jan Jansz van der Straten dit overboeken op zijn naam. Ook hij was hoofdingeland van de Beemster, tot zijn dood in 1680. Jan bleef ongehuwd.

 

Gabriel van Marselis

Eén van zijn zusters, Isabeau van der Straten (1616-1652), was in 1635 in de Beemster getrouwd met Gabriel van Marselis (1609-1673). Deze Amsterdamse koopman deed veel zaken in Scandinavië, onder andere in ijzer uit mijnen in de buurt van Moskou die hij samen met zijn zwager exploiteerde. Hij werd in 1665 zelfs door de Deense koning in de adelstand verheven. Een dochter, Anna van Marselis, trouwde met Gerard Treschauw. Hun zoon Gerard erfde de buitenplaats aan de Rijperweg.

 

Mr. Gerard Treschauw was advocaat en zat in de zouthandel. Hij was van 1707 tot aan zijn dood in 1714 hoofdingeland van de Beemster. Hij trouwde met Anna Maria Schagen, dochter van burgemeester mr. Adriaan Schagen van Alkmaar.Zijn dochter uit dit huwelijk, Anna Sara Treschauw (1704-1766), verkreeg de hofstede met 60 morgen land. Na haar huwelijk met George Clifford Junior liet zij de kavels in 1729 op zijn naam overboeken.

 

George Clifford (1708-1757) was lid van de vroedschap van Amsterdam. Hij stamde uit een van oorsprong uit Engeland afkomstige familie van bankiers en kooplieden. Zijn vader, George Clifford III, was een belangrijke amateur botanicus en zoöloog die op zijn buitenplaats de Hartekamp in Heemstede een omvangrijke verzameling planten en dieren had. De Zweedse plantkundige Linnaeus verbleef hier enkele jaren. Of George junior op zijn Beemster hofstede in zijn vader’s voetsporen trad, weten we niet. Wel blijkt uit het verpondingsregister van 1733 dat het een groot herenhuis moet zijn geweest. Met een aanslag van ƒ 80 behoorde George Clifford tot de vier hoogste aangeslagenen. In mei 1735 verkocht hij het buiten met 30 morgen land (AK21-22) voor ƒ 25.073 aan Roelof de Leeuw uit Monnickendam.

 

Roelof de Leeuw (1692-1763) kwam uit Oostzaan en was brouwer. Door zijn huwelijk met Elisabeth Admiraal, laatste nazaat van Cornelis Dircksz Admiraal de aanvoerder van de Geuzenvloot die in 1573 in de Slag op de Zuiderzee de Spanjaarden versloeg, trad Roelof toe tot het patriciaat van Monnickendam. In 1743 werd hij lid van de vroedschap en daarna werd hij zes maal tot burgemeester gekozen. In het polderbestuur van de Beemster bekleedde hij echter geen functies. De weduwe Elisabeth Admiraal (1702-1793) deed bij akte van schenking in 1774 de buitenplaats over aan zoon Nicolaas Theodorus.

 

Mr. Nicolaas Theodorus de Leeuw (1736-1786) was tweemaal schepen van Monnickendam, maar verhuisde na zijn huwelijk met de Edamse burgemeestersdochter Catharina Brasker naar Edam. Aldaar trad hij in 1767 toe tot de vroedschap. Het huwelijk bleef kinderloos. Na de dood van Nicolaas Theodorus bleef de hofstede in bezit van Catharina Brasker (1746-1802). Zij liet het na aan haar zuster Anthonetta Brasker (1750-1820). Een jaar later, in 1803, stapte Anthonetta alsnog in het huwelijksbootje met Jan van Wallendal (1738-1810), voormalig vroedschap van Edam. In 1804 diende Anthonetta een verzoek in bij de municipaliteit van de Beemster om het huis te mogen slopen. Het grote huis was totaal vervallen, door scheuren werd het uit elkaar getrokken. Herstel zou ondoenlijk zijn. De municipaliteit stuurde het met een positief advies naar het Departementaal Bestuur. Dat stond sloop toe mits de verponding werd doorbetaald.

 

minuutplan

Waarschijnlijk werd het herenhuis in 1805 gesloopt, hoewel in 1810 in het transportregister nog sprake is van een “hofstede en annexe boerderij”. Maar op de minuutplan van het Kadaster uit 1813 is nog slechts de boerderij en de waterpartij zichtbaar.

 

 

 

 

 

De minuutplan uit 1813 (Noord-Hollands Archief)

 

 

De naam Leeuwenplaats, waaronder dit buiten bekend staat, verwijst naar de achttiende-eeuwse eigenaren, de familie De Leeuw. In de contemporaine bronnen komt deze naam echter niet voor. In 1985 heeft ter plaatse een archeologisch onderzoek plaatsgevonden. Daarbij zijn overblijfselen van onder meer de tuinmuur, een loden waterleidingensysteem voor de zogenaamde bedriegertjes, paalfunderingen van een brug, bruggenhoofden, een vijver, stenen funderingen en vloerdelen aangetroffen. Op basis van informatie verkregen uit dit archeologisch onderzoek is door Henk Tol een reconstructie getekend.

 

reconstructietekening

 

 

 

Design downloaded from free website templates.